Zapraszamy
na strony czasopism wydawnictwa:

Rolnik DzierżawcaNowoczesna UprawaRolniczy Przegląd TechnicznyHoduj z głową bydłoHoduj z głową świnie


Sonda
Jak oceniasz swoje zbiory buraków cukrowych?
 
Dobrze
Źle
Trudno powiedzieć


Artykuł z numeru: 9/2017

Populacyjne i mieszańcowe


Uprawa żyta hybrydowego prawie nie różni się od uprawy żyta populacyjnego. Jedyną różnicą jest termin siewu oraz ilość wysiewanych nasion.

Żyto ozime jest w Polsce popularną rośliną uprawną, ponieważ ma stosunkowo małe wymagania glebowe i wodne, a w kraju mamy dużo gleb lekkich. Ten gatunek charakteryzuje się też większą niż inne zboża tolerancją na zakwaszenie gleb, dobrym wykorzystaniem zapasów wody zimowej oraz małą wrażliwością na przedplon.

Pierwsze odmiany mieszańcowe żyta pojawiły się w Polsce w połowie lat 90. Od tego czasu w tej grupie dokonał się znaczny potęp hodowlany, odmiany cechują się wyraźnie lepszą zdrowotnością, chociaż problemem w uprawie niektórych odmian mieszańcowych nadal jest większe zagrożenie sporyszem niż w przypadku odmian populacyjnych. Poza tym przy niekorzystnym przebiegu pogody (deszcze w czasie kwitnienia) ilość pyłku w łanie może być niewystarczająca do zapylenia roślin.

Siedem nowych

W tym roku do Krajowego Rejestru wpisano siedem nowych odmian żyta ozimego, w tym trzy populacyjne: Dańkowskie Skand, Inspector i Piastowskie oraz cztery mieszańcowe: KWS Mattino, KWS Serafino, KWS Theofano i KWS Vinetto. Tak więc w KR mamy obecnie 61 odmian żyta, wśród nich 51 przeznaczonych do uprawy na ziarno, jedna na cele zielonkowe oraz dziewięć składników odmian mieszańcowych. Odmian mieszańcowych jest 26, a populacyjnych – 24. Wśród odmian mieszańcowych 23 to odmiany zagraniczne, a trzy – krajowe. Natomiast wśród odmian populacyjnych 22 to polskie kreacje, a dwie to odmiany zagraniczne.

Odmiany zagraniczne żyta pochodzą z firm hodowlanych KWS Lochow, HYBRO Saatzucht oraz Nordic Seed, a odmiany krajowe zostały wyhodowane w Poznańskiej Hodowli Roślin, Hodowli Roślin Smolice grupa IHAR i w Danko Hodowla Roślin.

Efekt heterozji

Firmy hodowlano-nasienne oferują odmiany mieszańcowe wszystkich zbóż ozimych, jednak efekt heterozji jest różny w poszczególnych gatunkach. Najłatwiejsze i najbardziej efektywne jest tworzenie odmian mieszańcowych gatunków obcopylnych. Stąd mamy tak dużo odmian heterozyjnych żyta.

W uprawie nadal jednak dominują odmiany populacyjne, a zużycie kwalifikowanego materiału siewnego w porównaniu z innymi gatunkami zbóż jest niewielkie. Jednak z roku na rok coraz większą popularność zyskuje uprawa odmian mieszańcowych, które wykorzystują efekt heterozji, czyli bujności cech w pokoleniu F1, co wyraźnie zwiększa potencjał plonowania. Materiał siewny odmian mieszańcowych otrzymuje się poprzez skrzyżowanie odpowiednich form rodzicielskich. Efekt heterozji uwidacznia się jednak tylko w pierwszym pokoleniu (F1), stąd konieczność corocznej wymiany materiału siewnego. Materiał siewny odmian mieszańcowych, ze względu na wyższe koszty wytworzenia jest droższy od nasion odmian populacyjnych, co niewątpliwie ogranicza popularność uprawy odmian mieszańcowych w naszym kraju.

Termin siewu

Żyto krzewi się jesienią, dlatego przed spoczynkiem zimowym rośliny powinny osiągnąć fazę pełni krzewienia. Są wówczas dobrze przygotowane do zimy. Dotrzymanie właściwego dla danego rejonu terminu siewu żyta jest tym czynnikiem plonotwórczym, który nie wymaga od rolnika ponoszenia dodatkowych kosztów, a przynosi korzyści. Żyto należy wysiewać w II lub III dekadzie września. Odmiany mieszańcowe w porównaniu z populacyjnymi są bardziej wrażliwe na opóźnienie siewu, gdyż wczesna zima może spowodować, że rośliny nie zdążą się rozkrzewić i ich potencjalnie wysokie krzewienie produkcyjne nie zostanie wykorzystane.

W doświadczeniach prowadzonych przez COBORU odmiany populacyjne żyta wysiewa się, w zależności od kompleksu glebowego, w ilości 250-300 szt./m2, a odmiany mieszańcowe w ilości 200-250 szt./m2. Dla odmian mieszańcowych obsada jest więc o 50 szt/m2 mniejsza od populacyjnych. Ale jeśli siew jest zbyt gęsty rośliny gorzej się krzewią, tworzą cienkie źdźbła, w efekcie są podatniejsze na wyleganie. O ilości nasion do siewu decyduje odmiana, gleba, przedplon oraz terminu siewu. Im późniejszy termin, tym potrzeba więcej nasion na ha.

Niższe dają wyższy plon

Odmiany mieszańcowe żyta, podobnie jak populacyjne, badane są w ramach porejestrowego doświadczalnictwa odmianowego (PDO) w ponad 40 doświadczeniach rocznie. Badania prowadzi się na dwóch poziomach agrotechniki (przeciętnym – a1 i wysokim – a2). Wysoki poziom agrotechniki różni się od przeciętnego zwiększonym o 40 kg/ha nawożeniem azotowym, stosowaniem dolistnych preparatów wieloskładnikowych oraz ochroną przed wyleganiem i chorobami.

Obecnie średni plon mieszańcowych odmian żyta w doświadczeniach PDO jest wyższy w porównaniu z odmianami populacyjnymi średnio o prawie 15 dt/ha na przeciętnym poziomie agrotechniki i prawie 17 dt/ha na poziomie intensywnym. Różnice w plonowaniu poszczególnych odmian są znacznie większe w grupie odmian mieszańcowych. Dobór właściwej odmiany do określonych warunków glebowych i klimatycznych jest zatem bardzo ważny.

Odmiany mieszańcowe żyta są średnio 12 cm niższe od populacyjnych, nie różnią się natomiast pod względem odporności na wyleganie, choć różnice odmianowe są dość znaczne. Odmiany mieszańcowe mają niższą zawartością białka, jednak większą liczbę opadania. Zarejestrowane odmiany nie wykazują natomiast większego zróżnicowania pod względem terminu kłoszenia i dojrzewania.

Doświadczenia PDO

Przedstawione w tabeli wyniki pochodzą z doświadczeń COBORU w latach 2014-16. Odmiany uszeregowano według malejącego plonu ziarna na poziomie a1. W tabeli pominięto niebadane w trzech ostatnich latach odmiany populacyjne: Agrikolo, Amilo, Arant, Dańkowskie Nowe, Dańkowskie Złote, Matador, Rostockie, Słowiańskie; odmiany mieszańcowe: Gradan i Stach oraz jedną odmianę syntetyczną Herakles.

W sezonie wegetacyjnym 2015/16 średni plon ziarna 10 wzorcowych odmian populacyjnych żyta ozimego na przeciętnym poziomie agrotechniki (a1) w doświadczeniach PDO wyniósł 66,8 dt/ha i był o 5,2 dt/ha niższy niż w sezonie 2014/15. Natomiast wśród odmian mieszańcowych najlepiej plonowały zwłaszcza nowozrejestrowane: KWS Vinetto, KWS Serafino, KWS Theofano, KWS Mattino oraz starsze KWS Dolaro, KWS Binntto, SU Nasri i KWS Florano. Natomiast spośród odmian populacyjnych największą plennością wykazały się również nowozarejestrowane odmiany: Dańkowskie Skand i Inspector. Ze starszych odmian: Dańkowskie Turkus i Dańkowskie Granat.

Podatniejsze na choroby?

Jeszcze do niedawna panował pogląd, że żyto mieszańcowe jest podatniejsze na choroby niż populacyjne. Dziś widzimy, że hodowla uzyskała w tej kwestii zadowalające efekty. Najczęściej występujące na życie choroby to rdza brunatna i septoriozy liści. Największe zróżnicowanie odmianowe obserwuje się w przypadku odporności na rdzę brunatną. Korzystnie wypadają pod tym względem mieszańcowe odmiany: KWS Livado, Brandie, KWS Binntto, KWS Daniello oraz nowozarejestrowane odmiany: KWS Mattino, KWS Serafino, KWS Theofano i KWS Vinetto. Wśród odmian populacyjnych największą odpornością cechują się: Bosmo, Dańkowskie Granat i Dańkowskie Turkus. Z kolei mała odporność na rdzę brunatną występuje u mieszańcowej odmiany Gonello. Na septoriozy liści dość dobrą odpornością charakteryzują się nowozarejestrowane odmiany mieszańcowe.

Wiele form mieszańcowych wykazuje lepszą lub porównywalną do populacyjnych odporność na wyleganie: KWS Mattino, KWS Dolaro, KWS Binntto.

W 2016 r. powierzchnia zakwalifikowanych plantacji nasiennych wynosiła 3,2 tys. ha. W Polsce uprawia się w większości odmiany populacyjne, stąd udział plantacji nasiennych dla tych odmian wyniósł 72 proc., dla odmian mieszańcowych tylko 11 proc. Pozostałe 17 proc. stanowią odmiany zielonkowe i z katalogu unijnego. W ub.r. największe znaczenie w nasiennictwie miały populacyjne odmiany: Dańkowskie Diament, Dańkowskie Rubin i Dańkowskie Amber; natomiast spośród odmian mieszańcowych: Tur, KWS Binntto i KWS Florano.

W celu uniknięcia błędów i uzyskania wysokiego plonu, który przyniesie satysfakcję, rolnik powinien zwrócić szczególną uwagę na zasadnicze elementy, którymi są: dobry, kwalifikowany materiał siewny, odpowiednia agrotechnika oraz ochrona przed chorobami. Na podstawie wyników doświadczeń przeprowadzonych w ramach PDO tworzone są co roku listy zalecanych odmian do uprawy w poszczególnych województwach. W 2017 r. mieszańcowymi odmianami zalecanymi do uprawy w największej liczbie województw są SU Performer i SU Stakkato, natomiast z odmian populacyjnych – Dańkowskie Rubin.

Cały tekst można przeczytać we wrześniowym numerze miesięcznika „Przedsiębiorca Rolny”

mgr inż. Aneta Popek
Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej
Fot. Tytus Żmijewski



Komentarze
Dodaj komentarz
Zobacz wszystkie komentarze
 
© 2013 copyright APRA, wszelkie prawa zastrzeżone